Οι Κορωνέικες Τζάρες, τα μεγάλα πήλινα δοχεία για τη μεταφορά της τοπικής γεωργικής παραγωγής.

Στην προσπάθεια του ο άνθρωπος να μεταφέρει την τροφή του κατόρθωσε να κατασκευάσει σκεύη από ξύλο, δέρμα, κοχύλια, μέταλλο κ.α. Εκείνο όμως που εξελίχθηκε στην πάροδο των χρόνων ήταν ο πηλός. Κάπως έτσι έφτασε να δημιουργήσει μεταξύ άλλων και τα υπερμεγέθη πιθάρια για να μεταφέρει τα αγαθά της τοπικής γεωργικής παραγωγής.

Η ιστορία της κεραμικής στην Κορώνη

Στη Μεσσηνία από την αρχαία εποχή η κεραμοποιία γνώριζε μεγάλες δόξες και τέτοια δείγματα βρίσκουμε στον Εγκλιανό, στην ευρύτερη περιοχή της Πύλου, στη Μεθώνη, στα Βουνάρια, στους Κόμπους, στο Χαρακοπιό, στην Κορώνη. Με τον πηλό έφτιαχναν πιάτα, κούπες, τσουκάλες, πινιάτια, γαβάθες, κεραμίδια, κιούπια, πιθάρια, τζάρες.

Οι τζάρες στοιβαγμένες στο λιμάνι της Κορώνης. Φωτογραφία αρχείου Γιάννη Διονυσόπουλου (Kiari.gr)

Από όλα τα πήλινα δοχεία που κατασκευόντουσαν για καθημερινή χρήση οι τζάρες που χρησίμευαν σαν δοχεία μεταφοράς των τοπικών αγαθών απέκτησαν μεγάλη φήμη. Τα Κορωνέικα πιθάρια (τζάρες) φορτωμένα με αγαθά ταξίδευαν από το λιμάνι της Κορώνης με καΐκια στην Αίγυπτο, στη Σμύρνη, στο Αϊβαλί, στην Κέρκυρα, στη Ρόδο ακόμη και στην Κύπρο. Ήταν περιζήτητα λόγω της υψηλής ανθεκτικότητάς τους και συχνά οι ντόπιοι τεχνίτες ταξίδευαν σε άλλα μέρη προκειμένου να διδάξουν την τεχνική τους. Στις μέρες μας αυθεντικά, Κορωνέικα πιθάρια θα βρούμε σε πολλά ελληνικά νησιά αλλά και σε άλλες χώρες της Μεσογείου.

Αυλή της Κορώνης διακοσμημένη με παλιές αυθεντικές τζάρες.

Η Κεραμική & Τα Καμίνια
Αυθεντική, Κορωνέικη Τζάρα στο Λαογραφικό Μουσείο Γιάλοβας

Το αργιλώδες χώμα συλλεγόταν από συγκεκριμένες περιοχές, διαχωριζόταν από τα χαλίκια (τα οποία χρησίμευαν στο χτίσιμο των φούρνων) και μεταφερόταν με σάκους και καλάθια στα εργαστήρια. Εκεί οι τεχνίτες το ζύμωναν με τα πόδια μέχρι να γίνει συμπαγές σαν ζυμάρι.  Μόνο με τα χέρια και με βοηθητικό εργαλείο ένα σφουγγάρι μορφοποιούσαν το εκάστοτε δοχείο. Ειδικά οι τζάρες, λόγω του μεγάλου όγκου τους χτιζόντουσαν σταδιακά γι αυτό και έχουν ζωνάρια (κουλούρες ή κολλήσεις) που μοιάζουν με σχέδια εξωτερικά.

Με την ολοκλήρωση της μορφοποίησης άφηναν τα πήλινα πιθάρια (και τα άλλα σκεύη) στον ήλιο για να στεγνώσουν. Η βροχή ήταν ο μεγάλος φόβος του κεραμέα γιατί εάν είχε απλώσει στον ήλιο τα αγγεία για να ξεραθούν και έβρεχε ήταν μεγάλη η καταστροφή και οι κόποι πήγαιναν χαμένοι. Αφότου στέγνωναν, για να στεγανοποιηθούν τα περνούσαν με λιθάργυρο ο οποίος φτιαχνόταν από ένα ειδικό μείγμα που λεγόταν Πιπίνι και το έβρισκαν στη θέση Μεμί κοντά στο Βασιλίτσι.
Μετά την εφυάλωση τα δοχεία μεταφερόντουσαν για ψήσιμο στα καμίνια που βρισκόντουσαν λίγο έξω από τα χωριά. Έπειτα από τα καμίνια μεταφερόντουσαν με τα ζώα στα λιμάνια και φορτωνόντουσαν στα καΐκια για να ταξιδέψουν σε μέρη μακρινά.

Στη Μεσσηνία καμίνια υπήρχαν στην Κορώνη, στους Κόμπους, στα Βουνάρια, στην Καλαμάτα, στο Βελόκαμπο, στη Μεθώνη και αλλού. Στα Βουνάρια λειτουργούσε παραδοσιακό κεραμουργείο μέχρι και το 1966.

Διαβάστε περισσότερα για την τεχνοτροπία εδώ: Τα αγγεία του Μεσσηνιακού Κόλπου.

Αυθεντική τζάρα στο κατάστημα Κιάρι στην Κορώνη

Οι τζάρες τοποθετούνταν στα κατώγια των σπιτιών και σκεπαζόντουσαν με μία επίπεδη ξύλινη ή μαρμάρινη επιφάνεια η οποία από πάνω σφραγιζόταν με μία βαριά πέτρα για έξτρα προφύλαξη από τα ποντίκια.

Για να ξεχωρίζουν τα πιθάρια ανάλογα με την χωρητικότητα τους είχαν εφεύρει τις ακόλουθες ονομασίες:

  • Τρίχερο Πιθαρόπουλο: 30 – 40 οκάδες
  • Μπομπάκι: 40 – 60 οκάδες
  • Μπόμπα: 60 -70 οκάδες
  • Τζάρα: 80 – 150 οκάδες
  • Κοντοπίθαρα ή Μπακοπίθαρα: 150 – 400 οκάδες

Σημ: 1 οκά ισούται με 1.200γρ


Λαϊκές Παροιμίες
Τζάρες σε κοσμητοπωλείο της Κορώνης

Μερικές από τις λαϊκές παροιμίες που είναι εμπνευσμένες από την κεραμοποιία της περιοχής:

  • «Όλοι φοβούνται το Θεό μα ο Κορωνιός τον τοίχο» γιατί ο φόβος τους ήταν να μην ακουμπήσει το ζώο που ήταν φορτωμένο τον τοίχο και σπάσουν τις τζάρες.
  • «Θεέ μου πώς κρατάς τα κεραμίδια ξεκάρφωτα!», για κάποιον που βρισκόταν σε απόγνωση
  • «Μου ήρθε η κεραμίδα στο κεφάλι», για κάποιον που ζαλίστηκε μαθαίνοντας ένα ξαφνικό μαντάτο.
  • «Η τσουκάλα και χωρίς φωτιά βράζει», για κάποιον που δεν είχε καθόλου μυαλό
  • «Πολλές φορές πάει η στάμνα στη βρύση μα κάποτε δεν γυρίσει», για κάποιον που αλλαξοπίστησε.

Η ποίηση του Φ.Λίτσα
Τζάρα στην παραλία της Κορώνης που έχει μετατραπεί σε ψηλό τραπέζι

Το μεράκι των ντόπιων καμινάρηδων της Κορωνέικης Κεραμικής και οι αγαθές του αναμνήσεις έχουν ζωγραφιστεί λυρικά από τον ντόπιο ποιητή στο ομώνυμο ποίημά του.

Πετριαδίτες, Κομπιαδίτες, Βουναρέοι
παιδεμένοι μου φτωχοί καμιναραίοι
τον ιδρώτα σας αφήστε να σφουγγίσω
με δύο στίχους μου που θε να σας χαρίσω.

Ζυμωμένοι όλη μέρα στη λάσπη
χίλια πράγματα μας φτιάχνετε με δαύτη
κιούπια, τζάρες, σκουτελίτσες και πιθάρια,
στάμνες, πιάτα βουκελίτσες και λυχνάρια.

Ταπεινούλια είναι αλήθεια ετούτα όλα
αλλά χρήσιμα στο βιος μας καθόλα
και για τούτο την τεχνούλα σας χτιμάμε
κι από μέσα από την καρδιά μας ευλογάμε.

Με τη λάσπη ανακατεύθη κι ο Θεός μας
όταν έπλασε το σώμα το δικό μας
πα στο πρόσωπο του αρχαίου μας Γενάρχη
του Αδάμ, μαθές του πρώτου Πατριάρχη.

Μη σας νοιάζει που σας λεν κεραμιδάδες
οι ανοήτοι και κούφιοι φαφλατάδες
λησμονάνε πως ο πρώτος κεραμέας
είν΄ο Κύριος που λέει ο Μωυσέας.

Πετριαδίτες, Κομπιαδίτες, Βουναρέοι
συμπατριώτες μου φτωχοί καμιναραίοι
χαρά νάχουτε για πάντα στη ζωή σας
ο συνάδελφος Θεός είναι μαζί σας.


Τζάρες σε σοκάκι της Κορώνης. Φωτογραφία Σάκης Μίχος.

Στις μέρες μας οι πήλινες τζάρες έχουν αντικατασταθεί με πλαστικά ή ανοξείδωτα δοχεία. Όσες αυθεντικές Κορωνέικες τζάρες έχουν απομείνει έχουν πλέον λαογραφική αξία και διακοσμούν τα σπίτι, τα πεζοδρόμια και τις αυλές. Μία βόλτα στα σοκάκια της Κορώνης και στη γύρω περιοχή είναι αρκετή για να τις εντοπίσετε αφού οι κάτοικοι τις χρησιμοποιούν σαν γλάστρες, τραπέζια ή απλώς σαν διακοσμητικά στοιχεία.

Στο Κιάρι Wine & Deli έχουν αναπαράγει μια μινιατούρα του Κορωνέικου πιθαριού, σαν φόρο τιμής στο αγγείο αυτό που έπαιξε σημαντικότατο ρόλο ως μέσο αποθήκευσης και διακίνησης των προϊόντων της μεσογειακής διατροφής

Βιβλιογραφία – Πηγή
  • «Το Χαρακοπιό» Ν.Π. Πασαγιώτης
  • «Παραδοσιακά Επαγγέλματα & Συνήθειες, Κ.Γ. Μπαλαφούτη
  • Kiari Wine & Deli, Γιάννης Διονυσόπουλος
  • «Κορώνη – Η προσωπογραφία μιας πολιτείας», Φ.Λίτσας

 

Η Γιάννα γεννήθηκε στην Αθήνα, τελείωσε το σχολείο στην Καλαμάτα και σπούδασε γραφιστική με την οποία δεν ασχολήθηκε ποτέ. Δηλαδή περίπου ποτέ γιατί εργάστηκε 12 χρόνια στην παραγωγή νέων τεχνολογιών όπου ξαφνικά "το γύρισε" σε παραγωγή παραδοσιακών προϊόντων. Ζει και αναπνέει για τη μονάκριβη Νεφέλη.
Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *